Filmy o seryjnych mordercach od lat należą do najmocniejszych odmian kina kryminalnego. Czasem prowadzą widza razem ze śledczymi próbującymi znaleźć sprawcę kolejnych zbrodni, innym razem od początku pokazują, kto zabija, a napięcie budują wokół pytania, kiedy i w jaki sposób zostanie powstrzymany. Najlepsze produkcje z tego nurtu nie ograniczają się jednak do pościgów i oględzin miejsc zbrodni. Interesuje je również obsesja, strach i wpływ mordercy na ludzi próbujących go odnaleźć.

W naszym rankingu najlepszych filmów o seryjnych mordercach znalazły się zarówno historie fikcyjne, jak „Siedem”, „Czerwony smok” czy „Kolekcjoner kości” ale i filmy inspirowane prawdziwymi sprawami. „Zodiak”, „Monster”, „Zagadka zbrodni”, „Mordercze lato” czy „Dobry opiekun” pokazują rzeczywistych przestępców albo wydarzenia powstałe bezpośrednio na podstawie ich zbrodni. Nie uwzględnialiśmy jednak seriali ani filmów dokumentalnych.

O miejscu decyduje średnia ocen użytkowników IMDb i Filmweb. Do zestawienia trafiają wyłącznie filmy ze średnią powyżej 5,0.

Najlepsze filmy o seryjnych mordercach:

Siedem / Se7en (1995)
Milczenie owiec / The Silence of the Lambs (1991)
Psychoza / Psycho (1960)
M – Morderca / M (1931)
Zagadka zbrodni / Sal-in-sui Choo-eok (2003)
W pogoni / Choo-gyeok-ja (2008)
Ujrzałem diabła / Ak-ma-leul Bo-ass-da (2010)
Kuracja / Kyua (1997)
Dom przy Rillington Place 10 / 10 Rillington Place (1971)
Pachnidło: Historia mordercy / Perfume: The Story of a Murderer (2006)
American Psycho / American Psycho (2000)
Zodiak / Zodiac (2007)
Urodzeni mordercy / Natural Born Killers (1994)
Monster / Monster (2003)
Podglądacz / Peeping Tom (1960)
Czerwony smok / Red Dragon (2002)
Szał / Frenzy (1972)
Czerwony smok / Manhunter (1986)
Strach / Angst (1983)
Kalifornia / Kalifornia (1993)
Kolekcjoner kości / The Bone Collector (1999)
Mordercze lato / Summer of Sam (1999)
Kolekcjoner / Kiss the Girls (1997)
Dusiciel z Bostonu / The Boston Strangler (1968)
Psychopata / Copycat (1995)
Henry – Portret seryjnego mordercy / Henry: Portrait of a Serial Killer (1986)
Dom, który zbudował Jack / The House That Jack Built (2018)
Podły, okrutny, zły / Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile (2019)
Dobry opiekun / The Good Nurse (2022)
Dusiciel z Bostonu / Boston Strangler (2023)

1. Siedem / Seven (1995)

W dużym, pogrążonym w deszczu mieście dochodzi do wyjątkowo makabrycznego zabójstwa. Sprawę prowadzą dwaj policjanci znajdujący się na zupełnie różnych etapach kariery. William Somerset (Morgan Freeman) przygotowuje się do odejścia ze służby, natomiast David Mills (Brad Pitt) dopiero próbuje odnaleźć się w nowym miejscu. Kiedy pojawiają się kolejne ofiary, śledczy odkrywają, że morderca wybiera je według precyzyjnego schematu opartego na siedmiu grzechach głównych.

Reżyser David Fincher nie przedstawia dochodzenia jako serii efektownych pościgów. Znacznie ważniejsze jest stopniowe poznawanie sposobu myślenia człowieka, który dokładnie planuje każdą zbrodnię. Somerset próbuje zachować dystans i analizować pozostawione wskazówki, Mills reaguje impulsywnie. Różnica między nimi staje się jednym z najważniejszych elementów filmu, bo zabójca szybko przestaje być przeciwnikiem działającym gdzieś poza ich życiem.

„Siedem” pozostaje wyjątkowo skutecznym thrillerem także dlatego, że Fincher nie pokazuje wszystkiego wprost. Często wystarcza miejsce zbrodni, reakcja policjantów albo informacja o tym, co wydarzyło się wcześniej. Brudne wnętrza i anonimowe miasto tworzą świat, w którym od początku trudno oczekiwać szczęśliwego rozwiązania. Finał jedynie doprowadza tę konsekwentnie budowaną atmosferę do logicznego końca.

2. Milczenie owiec / The Silence of the Lambs (1991)

Na drugiej pozycji w rankingu najlepszych filmów o seryjnych mordercach plasuje się klasyk, którym niewątpliwie jest Milczenie Owiec w reżyserii Jonathana Demme’a. Fabuła kręci się wokół poszukiwań mężczyzny porywającego i mordującego młode kobiety. Do pomocy przy sprawie zostaje skierowana Clarice Starling (Jodie Foster), kadetka akademii FBI. Jej zadanie nie polega jednak na bezpośrednim tropieniu zabójcy. Ma rozmawiać z Hannibalem Lecterem (Anthony Hopkins), byłym psychiatrą i seryjnym mordercą osadzonym w więzieniu o zaostrzonym rygorze. Prowadzący śledztwo liczą, że jego znajomość ludzkiej psychiki pomoże przewidzieć działania poszukiwanego przestępcy.

Najważniejsza część filmu rozgrywa się podczas rozmów Clarice z Lecterem. Każda informacja przekazana przez więźnia ma swoją cenę, a przesłuchanie szybko zamienia się w psychologiczną grę. Lecter chce wiedzieć o swojej rozmówczyni równie dużo, jak ona chce dowiedzieć się od niego. Równolegle trwa śledztwo w sprawie porywacza, dlatego spokojne sceny w więzieniu cały czas pozostają częścią wyścigu z czasem.

Podczas ceremonii w 1992 roku Milczenie Owiec zdobyło pięć najważniejszych Oscarów: za film, reżyserię, role Jodie Foster i Anthony’ego Hopkinsa oraz scenariusz adaptowany Teda Tally’ego. Nagrody są tu jednak dodatkiem do świetnie skonstruowanego thrillera, który niemal całe napięcie potrafi zbudować spojrzeniem i rozmową dwóch osób.

3. Psychoza / Psycho (1960)

Psychoza w reżyserii Alfreda Hitchcocka zaczyna się od Marion Crane, pracownicy biura, która pod wpływem chwili podejmuje decyzję o kradzieży dużej sumy pieniędzy. Kobieta opuszcza miasto i rusza samochodem w drogę. Podczas ulewnego deszczu zatrzymuje się w prawie pustym motelu prowadzonym przez młodego Normana Batesa. Nad budynkiem stoi stary dom, w którym Norman mieszka ze swoją dominującą matką.

Alfred Hitchcock świadomie prowadzi widza w zupełnie innym kierunku niż ten, w którym ostatecznie zmierza film. Początkowo najważniejsze wydają się skradzione pieniądze i możliwość zatrzymania Marion przez policję. Dopiero motel Batesa zmienia charakter historii. Późniejsze wydarzenia uruchamiają śledztwo prowadzone przez ludzi próbujących zrozumieć, co stało się z kobietą i jakie tajemnice skrywa pozornie zwyczajne miejsce przy bocznej drodze.

4. M – Morderca / M (1931)

W niemieckim mieście znika kolejne dziecko. Mieszkańcy wiedzą już, że w okolicy działa seryjny morderca, a każdy następny dzień bez zatrzymania sprawcy zwiększa panikę. Policja prowadzi szeroko zakrojone działania, kontroluje podejrzanych i organizuje naloty na miejsca związane ze światem przestępczym. Problem w tym, że intensywne działania funkcjonariuszy zaczynają przeszkadzać również zawodowym przestępcom.

Reżyser, Fritz Lang, buduje historię równolegle wokół dwóch polowań. Z jednej strony mordercy szuka policja, z drugiej ludzie funkcjonujący poza prawem, którzy chcą pozbyć się człowieka powodującego coraz większe zainteresowanie służb. Dzięki temu „M – Morderca” nie jest wyłącznie historią śledztwa. Film pokazuje całe miasto opanowane przez podejrzliwość, strach i potrzebę jak najszybszego znalezienia winnego.

Choć produkcja powstała na początku lat 30., zaskakująco wiele jej elementów przypomina znacznie późniejsze filmy o seryjnych mordercach. Lang interesuje się zarówno technikami policyjnymi, jak i psychologią sprawcy oraz społeczną reakcją na zbrodnie. W produkcji nie przedstawiono zabójcy jako prostego potwora pojawiającego się wyłącznie po to, by straszyć. Finał przesuwa uwagę z pytania „kto zabija?” na znacznie trudniejszą kwestię odpowiedzialności, kary i granicy między wymiarem sprawiedliwości a samosądem.

5. Zagadka zbrodni / Sal-in-sui Choo-eok (2003)

W połowie lat 80. na prowincji w Korei Południowej odnajdywane są ciała zamordowanych kobiet. Miejscowa policja nie ma doświadczenia w prowadzeniu podobnego śledztwa, a zabezpieczanie miejsc zbrodni wygląda zupełnie inaczej niż we współczesnych dochodzeniach. Detektywi próbują znaleźć sprawcę, opierając się na przesłuchaniach, intuicji i bardzo ograniczonych możliwościach kryminalistyki.

Za kamerą stanął Bong Joon-ho, który pokazuje policjantów bez zbędnych upiększeń i kolorytu. Podejmują złe decyzje, wymuszają zeznania i zbyt szybko przywiązują się do kolejnych podejrzanych. Przyjazd bardziej metodycznego śledczego z Seulu nie rozwiązuje problemu. Każdy następny trop może być przełomem, lecz równie szybko okazuje się ślepą uliczką. Początkowe elementy czarnego humoru stopniowo znikają, kiedy skala bezradności zaczyna docierać także do bohaterów.

Film powstał na podstawie sprawy zabójstw z Hwaseong, która w chwili premiery pozostawała nierozwiązana. Dopiero wiele lat później południowokoreańska policja wskazała Lee Chun-jae jako sprawcę wszystkich dziesięciu zabójstw przypisywanych tej serii.

6. W pogoni / Choo-gyeok-ja (2008)

Były policjant Eom Joong-ho prowadzi w Seulu agencję towarzyską i zaczyna zauważać niepokojącą prawidłowość. Kolejne pracujące dla niego kobiety znikają po spotkaniach z klientami. Początkowo zakłada, że uciekły, zabierając jego pieniądze. Dopiero kiedy odkrywa, że wszystkie kontakty prowadzą do tego samego numeru telefonu, zaczyna podejrzewać znacznie poważniejszą sytuację.

„W pogoni” szybko rezygnuje z klasycznej zagadki dotyczącej tożsamości sprawcy i w krótkim czasie ujawnia stosunkowo wiele, dzięki czemu ciężar opowieści przenosi się na próbę zatrzymania mordercy i odnalezienia ostatniej z zaginionych kobiet. Największym problemem okazuje się nie tylko sam przestępca, ale również chaotyczne działanie policji, brak dowodów i procedury, które utrudniają zatrzymanie człowieka znajdującego się praktycznie w zasięgu ręki.

Ten film o seryjnym mordercy to obraz brutalny, ale reżyser nie wykorzystuje przemocy jako jedynego sposobu budowania napięcia. Znacznie mocniej działa świadomość, że bohaterowie wielokrotnie są bardzo blisko rozwiązania, lecz podejmują złą decyzję albo tracą cenny czas. Dzięki temu „W pogoni” pozostaje zarówno thrillerem o seryjnym mordercy, jak i opowieścią o spóźnionej odpowiedzialności.

7. Ujrzałem diabła / Ak-ma-leul Bo-ass-da (2010)

Młoda kobieta zostaje zamordowana przez seryjnego zabójcę. Jej narzeczony, pracujący dla południowokoreańskich służb specjalnych Soo-hyeon, postanawia sam odnaleźć sprawcę. Dzięki kontaktom i dostępowi do informacji szybko zawęża listę podejrzanych. Nie zamierza jednak oddać mordercy policji ani zakończyć sprawy zwykłym zatrzymaniem.

W produkcji reżyser (Kim Jee-woon) odwraca standardowy schemat filmu o seryjnym zabójcy. Tożsamość sprawcy nie stanowi zagadki, a odnalezienie go następuje stosunkowo wcześnie. Dopiero wtedy rozpoczyna się jednak właściwa historia. Soo-hyeon (Byung-hun Lee) chce, aby morderca wielokrotnie doświadczał bólu i strachu, dlatego łapie go, karze i ponownie wypuszcza. Polowanie zamienia się w serię brutalnych spotkań, których konsekwencje stopniowo wymykają się spod kontroli.

„Ujrzałem diabła” jest znacznie bardziej dosłowny niż większość filmów o seryjnych mordercach. Przemoc ma tu jednak konkretną funkcję: pokazuje, jak cienka staje się granica między człowiekiem szukającym zemsty a tym, którego ściga. Choi Min-sik gra zabójcę pozbawionego skrupułów, ale film nie próbuje czynić z niego fascynującego geniusza. Jeszcze ważniejsza staje się przemiana Soo-hyeona. Jego plan początkowo wydaje się całkowicie kontrolowany, lecz każda kolejna decyzja pokazuje, że zemsta nie działa tak precyzyjnie, jak zakładał.

8. Kuracja / Kyua (1997)

Kuracja w reżyserii Kiyoshi’ego Kurosawy to kolejny film o seryjnych mordercach, który musiał znaleźć się w naszym rankingu. Tokijscy policjanci badają serię zabójstw, które wyglądają jak dzieło jednego sprawcy, choć za każdym razem zatrzymywana jest inna osoba. Mordercy nie próbują szczególnie ukrywać swoich czynów i często sami nie potrafią jasno wyjaśnić, dlaczego zaatakowali. Jedynym wspólnym elementem miejsc zbrodni jest znak przypominający literę X pozostawiany na ciałach ofiar.

Detektyw Kenichi Takabe (Kōji Yakusho) stopniowo dociera do tajemniczego mężczyzny pojawiającego się w otoczeniu kolejnych sprawców. Podejrzany zachowuje się tak, jakby nie pamiętał własnej przeszłości, ciągle odpowiada pytaniem na pytanie i zmusza rozmówców do opowiadania o sobie. Śledztwo zaczyna przypominać eksperyment psychologiczny, w którym trudno ustalić, kto naprawdę kontroluje rozmowę.

Reżyser nie spieszy się z wyjaśnianiem mechanizmu zbrodni. „Kuracja” działa dzięki długim, spokojnym scenom i poczuciu, że zagrożenie nie wymaga fizycznej obecności klasycznego seryjnego mordercy. Zamiast efektownych zabójstw film koncentruje się na podatności ludzi na sugestię oraz na tym, jak niewielki impuls może uruchomić coś, co wcześniej pozostawało niewidoczne. „Kuracja” to jeden z najbardziej nietypowych filmów o seryjnych mordercach w całym zestawieniu.

9. Dom przy Rillington Place 10 / 10 Rillington Place (1971)

Londyn, koniec lat 40. Timothy Evans wraz z żoną Beryl wynajmuje mieszkanie w domu przy Rillington Place 10. Na parterze mieszka John Christie, spokojny, uprzejmy sąsiad, który przedstawia się jako człowiek mający doświadczenie medyczne. Młode małżeństwo nie wie, że za jego niepozornym zachowaniem kryje się seryjny morderca.

Historia opiera się na prawdziwej sprawie Johna Christie i Timothy’ego Evansa. Film nie ogranicza się jednak do rekonstrukcji zbrodni. Ważną częścią fabuły jest również fatalny błąd wymiaru sprawiedliwości i sposób, w jaki Christie wykorzystuje okoliczności, aby odsunąć od siebie podejrzenia. Richard Attenborough gra mordercę bez przesadnej ekspresji, dzięki czemu postać jest jeszcze bardziej nieprzyjemna. „Dom przy Rillington Place 10” pokazuje seryjnego zabójcę bez romantyzowania go i bez budowania wokół niego mitu niezwykłej inteligencji.

10. Pachnidło: Historia mordercy / Perfume: The Story of a Murderer (2006)

Pierwszą dziesiątkę najlepszych filmów o seryjnych mordercach zamyka „Pachnidło: Historia mordercy” z 2006 roku. Jean-Baptiste Grenouille (Ben Whishaw) przychodzi na świat w XVIII-wiecznej Francji i od dzieciństwa wyróżnia się niezwykle rozwiniętym węchem. Potrafi rozpoznawać i zapamiętywać zapachy, których inni nawet nie zauważają. Kiedy trafia do pracowni perfumiarza, zaczyna poznawać techniki pozwalające utrwalać aromaty. Z czasem zwykła fascynacja zamienia się jednak w obsesję.

Grenouille chce stworzyć zapach doskonały i odkrywa, że najbardziej interesują go aromaty młodych kobiet. Jego eksperymenty prowadzą do serii morderstw. Przez większość czasu widz podąża za samym sprawcą i obserwuje, jak rozwija swoje umiejętności, wybiera ofiary oraz próbuje osiągnąć cel, którego sens jest zrozumiały przede wszystkim dla niego.

Film powstał na podstawie powieści Patricka Süskinda i zachowuje jej nietypową perspektywę. Najważniejszym zadaniem reżysera (Tom Tykwer) było przełożenie zapachu na język obrazu, dlatego kamera koncentruje się na przedmiotach, skórze, kwiatach, brudzie ulic i reakcjach Grenouille’a. Bohater nie zabija z powodów typowych dla kryminałów. Traktuje ludzi jak źródło składników. Ta chłodna logika sprawia, że „Pachnidło” wyróżnia się wśród filmów o seryjnych mordercach znacznie bardziej niż sama historyczna sceneria.

11. American Psycho / American Psycho (2000)

Patrick Bateman (Christian Bale) ma wszystko, czego oczekuje się od młodego człowieka sukcesu na Wall Street końca lat 80. Dobrze zarabia, mieszka w eleganckim apartamencie, dba o wygląd i z niezwykłą powagą traktuje rezerwacje w modnych restauracjach. Jeszcze większe znaczenie ma dla niego status wśród kolegów z pracy. Pod perfekcyjnie przygotowaną powierzchnią kryje się jednak człowiek coraz mocniej pochłonięty przemocą i fantazjami, których nie zamierza zatrzymywać wyłącznie w swojej głowie.

Najbardziej pamiętne sceny „American Psycho” często nie dotyczą samych morderstw. Bateman potrafi wpaść w niemal fizyczną zazdrość na widok lepszej wizytówki współpracownika, prowadzić monolog o muzyce popularnej, a chwilę później całkowicie zmienić ton. Reżyserka Mary Harron wykorzystuje te kontrasty do stworzenia czarnej komedii o świecie, w którym ludzie wyglądają podobnie, mówią podobnie i są tak skupieni na sobie, że nie zauważają tego, kto naprawdę znajduje się obok nich.

Christian Bale gra Batemana z przesadną uprzejmością, kontrolowaną mimiką i narastającą agresją, która co jakiś czas przebija się przez jego starannie budowany wizerunek. Film nie daje też prostej odpowiedzi na pytanie, ile z oglądanych wydarzeń rzeczywiście miało miejsce. Dzięki temu działa nie tylko jako historia seryjnego mordercy, lecz również jako satyra na konsumpcję, próżność i obsesję społecznego statusu.

12. Zodiak / Zodiac (2007)

Pod koniec lat 60. północną Kalifornię zaczyna terroryzować morderca, który sam nadaje sobie przydomek Zodiak. Po kolejnych atakach wysyła do gazet listy, szyfry i żądania publikacji. Sprawą zajmują się policjanci, dziennikarze i ludzie próbujący rozszyfrować jego wiadomości. Wśród nich jest Robert Graysmith (Jake Gyllenhaal), rysownik pracujący w „San Francisco Chronicle”, który z czasem coraz bardziej angażuje się w dochodzenie.

„Zodiak” nie opiera się na jednym spektakularnym tropie prowadzącym do rozwiązania. Znacznie ważniejsze są dziesiątki rozmów, dokumentów, przesłuchań i informacji, które czasem do siebie pasują, a czasem całkowicie się wykluczają. Śledztwo ciągnie się latami, zmienia ludzi biorących w nim udział i coraz mocniej wciąga Graysmitha, który z obserwatora staje się człowiekiem podporządkowującym sprawie znaczną część życia.

Film Davida Finchera bazuje na prawdziwej historii, która formalnie nadal nie została zamknięta. FBI rzeczywiście wspierało lokalne służby w działaniach dotyczących Zodiaka, co opisują oficjalne materiały Biura.

13. Urodzeni mordercy / Natural Born Killers (1994)

Mickey (Woody Harrelson) i Mallory (Juliette Lewis) podróżują po Stanach Zjednoczonych i zostawiają za sobą kolejne ofiary. Nie próbują ukrywać się jak klasyczni seryjni mordercy. Wręcz przeciwnie, z czasem zaczynają funkcjonować niemal jak celebryci. Telewizja pokazuje ich twarze, komentatorzy analizują zbrodnie, a część widzów zaczyna traktować parę jak bohaterów popkultury.

Sam sposób opowiadania jest równie agresywny jak historia. Film zmienia format obrazu, przechodzi w czerń i biel, korzysta z animacji, reklamowej estetyki i montażu przypominającego telewizyjny chaos. Reżyser Oliver Stone wykorzystuje ten nadmiar po to, by pokazać świat, w którym przemoc natychmiast staje się widowiskiem, a morderca może zostać sprowadzony do kolejnego medialnego produktu.

„Urodzeni mordercy” są więc czymś więcej niż kolejnym filmem o seryjnych mordercach. To także obraz fascynacji zbrodnią i tego, jak łatwo media potrafią zamienić tragedię w spektakl. Nie ma tutaj śledztwa w klasycznym sensie ani pytania o tożsamość sprawcy. Od początku wiadomo, kto zabija. Znacznie ważniejsze jest to, jak reaguje otoczenie i jak szybko granica między informacją, rozrywką i zwykłym podglądaniem przemocy zaczyna się zacierać.

14. Monster / Monster (2003)

Aileen Wuornos (Charlize Theron) żyje na marginesie społeczeństwa i utrzymuje się z prostytucji przy drogach Florydy. Kiedy poznaje Selby (Christina Ricci), po raz pierwszy od dawna pojawia się szansa na relację, która daje jej poczucie bliskości i możliwość myślenia o innym życiu. Rzeczywistość szybko jednak wraca, a brak pieniędzy i stabilizacji sprawia, że Wuornos nadal spotyka się z klientami. Po jednym z takich spotkań dochodzi do zabójstwa, a później pojawiają się kolejne ofiary.

Film nie prowadzi widza śladem policyjnego dochodzenia. Zamiast tego obserwujemy, jak Wuornos próbuje funkcjonować po kolejnych zbrodniach i jak coraz bardziej rozpada się jej własne tłumaczenie tego, co robi. Relacja z Selby staje się równie ważna jak sama przemoc, bo to właśnie przy niej Aileen próbuje zachować wrażenie normalności, którego z każdym następnym wydarzeniem jest coraz mniej.

Charlize Theron za rolę Aileen Wuornos otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej. Jej kreacja nie opiera się jednak wyłącznie na charakteryzacji. Aktorka zmienia sposób mówienia, poruszania się i reagowania, dzięki czemu postać nie wygląda jak efektowna filmowa wersja seryjnej morderczyni.

15. Podglądacz / Peeping Tom (1960)

Mark Lewis (Carl Boehm) pracuje przy produkcji filmowej i zajmuje się fotografią. Na co dzień jest cichy, wycofany i sprawia wrażenie człowieka, którego łatwo przeoczyć. Po godzinach prowadzi jednak drugie życie. Morduje kobiety, a ich ostatnie chwile rejestruje kamerą, ponieważ obsesyjnie interesuje go moment pojawienia się strachu.

Nie ma tutaj klasycznej zagadki kryminalnej, bo widz od początku wie, kto zabija, więc najważniejsze staje się pytanie „dlaczego?”. Film stopniowo odsłania przeszłość Marka, jego relację z ojcem i źródło obsesji na punkcie obserwowania ludzkich reakcji. Równocześnie rozwija się jego znajomość z Helen, sąsiadką, która zaczyna widzieć w nim kogoś zupełnie innego niż człowieka pokazywanego podczas zbrodni. „Podglądacz” z 1960 roku zamyka TOP 15 najlepszych filmów o seryjnych mordercach.

16. Czerwony smok / Red Dragon (2002)

Były agent FBI Will Graham ma wyjątkową umiejętność rekonstruowania sposobu myślenia morderców. Wcześniejsza sprawa niemal kosztowała go życie, dlatego odszedł ze służby. Kiedy jednak dwie rodziny zostają zamordowane w podobnych okolicznościach, FBI prosi go o pomoc. Wszystko wskazuje na to, że sprawca działa według określonego cyklu i wkrótce zaatakuje ponownie.

Graham musi ponownie wejść w sposób myślenia zabójcy, a jednym z ludzi mogących mu pomóc jest Hannibal Lecter. Psychiatra przebywa już w więzieniu, lecz nadal potrafi manipulować osobami znajdującymi się po drugiej stronie szyby. Jednocześnie film stopniowo pokazuje Francisa Dolarhyde’a, dzięki czemu śledztwo nie ogranicza się do anonimowego polowania na niewidocznego przeciwnika.

Reżyser, Brett Ratner, realizuje „Czerwonego smoka” w bardziej klasyczny sposób niż Michael Mann w ekranizacji tej samej powieści z 1986 roku. Film jest bezpośrednio połączony z ekranowym wizerunkiem Lectera znanym z „Milczenia owiec”, a Anthony Hopkins ponownie wciela się w tę postać. „Czerwony Smok” nie jest to dziełem wybitnym, jednak dobrze komponuje się z innymi filmami o seryjnych mordercach.

17. Szał / Frenzy (1972)

Londyn żyje sprawą seryjnego mordercy kobiet, którego znakiem rozpoznawczym jest krawat pozostawiany przy ofiarach. W tym samym czasie Richard Blaney, bezrobotny były pilot, wdaje się w konflikt ze swoją byłą żoną. Kiedy kobieta zostaje zamordowana, okoliczności szybko kierują podejrzenia właśnie na niego.

Reżyser, Alfred Hitchcock, od początku pozwala widzowi wiedzieć więcej niż policji. Nie najważniejsze jest więc ustalenie, kto zabija. Napięcie powstaje z obserwowania, jak dowody układają się przeciwko niewłaściwemu człowiekowi, podczas gdy prawdziwy morderca może swobodnie funkcjonować w jego otoczeniu.

„Szał” należy do późnych filmów Hitchcocka i jest wyraźnie brutalniejszy od jego klasycznych produkcji z lat 50. i początku 60. Jednocześnie reżyser nie rezygnuje z czarnego humoru ani ironii. Niektóre sceny są niemal absurdalne, by chwilę później przejść w coś znacznie bardziej niepokojącego. Najlepsze fragmenty nie wymagają nawet pokazywania przemocy. Wystarcza świadomość, że kamera opuszcza miejsce, w którym za zamkniętymi drzwiami pozostaje przyszła ofiara.

18. Czerwony smok / Manhunter (1986)

Will Graham jest byłym profilerem FBI, który odszedł ze służby po wyjątkowo wyczerpującym śledztwie. Kiedy pojawia się seryjny morderca atakujący całe rodziny, jego dawny przełożony prosi go o powrót. Graham zgadza się, choć wie, że praca wymaga od niego odtwarzania sposobu myślenia sprawcy i może ponownie odbić się na jego życiu.

Film Michaela Manna jest pierwszą ekranizacją powieści Thomasa Harrisa „Czerwony smok”. Tutaj także pojawia się Hannibal Lecter, w którego rolę wciela się Brian Cox. Postać zajmuje znacznie mniej miejsca niż w późniejszych filmach, ponieważ najważniejsza pozostaje relacja Grahama z Francisem Dolarhyde’em, którego działania śledczy próbuje przewidywać na podstawie bardzo ograniczonych śladów.

Zamiast gotyckiego mroku późniejszych ekranizacji otrzymujemy proceduralny thriller, w którym ogromną rolę odgrywają szczegóły. William Petersen gra Grahama jako człowieka, który nie tyle rozwiązuje zagadkę dzięki niezwykłemu geniuszowi, ile płaci za każdą próbę zrozumienia mordercy własnym spokojem.

19. Strach / Angst (1983)

Mężczyzna skazany za zabójstwo wychodzi z więzienia i niemal natychmiast zaczyna myśleć o kolejnej zbrodni. Nie ma skomplikowanego planu ani konkretnej ofiary. Szuka po prostu miejsca, w którym będzie mógł zrealizować swoje fantazje. Przypadek prowadzi go do odosobnionego domu zamieszkanego przez rodzinę.

W zachowaniu mordercy nie ma chłodnej precyzji znanej z innych filmów o seryjnych mordercach. Jest chaos, nieporadność i brutalna improwizacja. Słyszymy jego myśli, więc wiemy, co chce zrobić, ale bardzo często rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej niż scenariusz układany w jego głowie.

Ogromną rolę odgrywają zdjęcia Zbigniewa Rybczyńskiego. Kamera porusza się bardzo blisko bohatera, krąży wokół niego i sprawia, że widz zostaje niemal fizycznie zamknięty razem z nim w kolejnych pomieszczeniach. Film został luźno oparty na historii austriackiego mordercy Wernera Knieseka, ale nie przypomina klasycznej biografii kryminalnej.

20. Kalifornia / Kalifornia (1993)

Dziennikarz Brian Kessler (David Duchovny) przygotowuje książkę o seryjnych mordercach. Razem ze swoją partnerką Carrie planuje podróż po Stanach Zjednoczonych i odwiedzenie miejsc związanych ze słynnymi zbrodniami. Aby obniżyć koszty wyjazdu, para zabiera ze sobą dwoje nieznajomych: Early’ego Grayce’a (Brad Pitt) i jego dziewczynę Adele (Juliette Lewis).

Brian interesuje się mordercami jako tematem do opisania. Czyta o ich przestępstwach i próbuje zrozumieć, co prowadzi człowieka do zabijania. Nie zdaje sobie sprawy, że człowiek siedzący z nim w samochodzie sam jest brutalnym przestępcą. Film Dominica Seny wykorzystuje więc prostą ironię: bohater szuka odpowiedzi w dawnych miejscach zbrodni, podczas gdy prawdziwe zagrożenie podróżuje tuż obok niego.

Brad Pitt gra Early’ego bez elegancji i intelektualnej otoczki często przypisywanej ekranowym seryjnym mordercom. To człowiek agresywny, impulsywny i coraz mniej zdolny do ukrywania własnej natury. „Kalifornia” działa przede wszystkim jako połączenie thrillera i kina drogi.

21. Kolekcjoner kości / The Bone Collector (1999)

Lincoln Rhyme (Denzel Washington) był cenionym nowojorskim specjalistą od kryminalistyki, lecz wypadek podczas pracy doprowadził do paraliżu. Kiedy w mieście pojawia się seryjny morderca pozostawiający na miejscach zbrodni starannie dobrane ślady, policja zwraca się do niego z prośbą o pomoc. Rhyme nie może sam pojawić się na miejscu, dlatego jego oczami i rękami zostaje młoda funkcjonariuszka Amelia Donaghy (Angelina Jolie).

Film Phillipa Noyce’a opiera się na nietypowej współpracy. Rhyme analizuje fotografie i dowody ze swojego mieszkania, a Amelia wykonuje jego instrukcje w terenie. Morderca organizuje kolejne zbrodnie w taki sposób, aby pozostawić wskazówki prowadzące do przyszłych ofiar. Każde znalezisko staje się więc częścią wyścigu z czasem.

„Kolekcjoner kości” reprezentuje bardzo charakterystyczny dla lat 90. model thrillera o seryjnym mordercy. Sprawca jest metodyczny, policja próbuje rozszyfrować jego schemat, a finał prowadzi do odkrycia motywu łączącego wszystkie wydarzenia. Denzel Washington i Angelina Jolie nadają jednak prostej konstrukcji wystarczająco dużo energii.

22. Mordercze lato / Summer of Sam (1999)

Latem 1977 roku Nowy Jork żyje serią zabójstw popełnianych przez człowieka określającego się jako Syn Sama. Morderca atakuje nocą, a informacje o kolejnych ofiarach szybko zwiększają strach mieszkańców. Reżyser (Spike Lee) koncentruje się na grupie ludzi z Bronxu, którzy zaczynają podejrzewać, że sprawca może mieszkać wśród nich.

Prawdziwe zbrodnie Davida Berkowitza są tutaj tłem dla historii o społecznej panice. Bohaterowie tworzą własne listy podejrzanych, obserwują sąsiadów i próbują znaleźć człowieka, który ich zdaniem nie pasuje do reszty. W atmosferze strachu bardzo szybko wystarczy odmienny wygląd albo styl życia, aby ktoś został uznany za potencjalnego mordercę.

„Mordercze lato” pokazuje zbrodnie z innej strony niż typowe policyjne thrillery. Największym zagrożeniem okazuje się nie tylko człowiek z bronią, lecz także zbiorowa potrzeba znalezienia winnego zanim pojawią się dowody.

23. Kolekcjoner / Kiss the Girls (1997)

Psycholog sądowy Alex Cross (Morgan Freeman) przyjeżdża do Karoliny Północnej po zaginięciu swojej siostrzenicy. Na miejscu odkrywa, że sprawa nie jest odosobniona. W okolicy zniknęło więcej młodych kobiet, a odnalezione ciała wskazują na działalność człowieka określającego siebie jako Casanova. Morderca nie działa jednak wyłącznie po to, aby zabijać. Porywa kobiety i przetrzymuje je w przygotowanym wcześniej miejscu. Przełom następuje, gdy jednej z uprowadzonych udaje się uciec.

„Kolekcjoner” opiera się na powieści Jamesa Pattersona i wykorzystuje schemat thrillera policyjnego bez większych eksperymentów formalnych. Jego największą zaletą jest duet Morgana Freemana i Ashley Judd. Cross nie jest funkcjonariuszem biegającym od jednej strzelaniny do drugiej, a Kate nie pozostaje wyłącznie ofiarą wymagającą ratunku. Oboje wnoszą do śledztwa inne informacje i dopiero połączenie ich wiedzy pozwala zbliżyć się do rozwiązania.

24. Dusiciel z Bostonu / The Boston Strangler (1968)

„Dusiciel z Bostonu” powstał na podstawie prawdziwej sprawy serii zabójstw kobiet, do których doszło w Bostonie na początku lat 60. Film opowiada o policyjnym śledztwie prowadzonym w mieście sparaliżowanym strachem przed nieznanym sprawcą. Kolejne ofiary giną we własnych mieszkaniach, a funkcjonariusze próbują ustalić, czy wszystkie zbrodnie rzeczywiście popełnił jeden człowiek.

Pierwsza część filmu ma charakter policyjnego dochodzenia. Śledczy porównują zeznania, sprawdzają podejrzanych i próbują znaleźć wspólny schemat. Reżyser Richard Fleischer często korzysta z podzielonego ekranu, dzięki czemu równolegle obserwujemy działania policji i reakcje mieszkańców. Dopiero później historia koncentruje się na Albercie DeSalvo (Tony Curtis), który przyznał się do zabójstw przypisywanych Dusicielowi z Bostonu.

Trzeba jednak pamiętać, że film powstał już w 1968 roku i mocno upraszcza prawdziwą historię. DeSalvo nie został skazany za te morderstwa, a jego przyznanie się do winy przez lata budziło wątpliwości. Późniejsze badania DNA połączyły go z zabójstwem Mary Sullivan, jednej z ofiar przypisywanych Dusicielowi, ale nie rozstrzygnęły wszystkich pozostałych przypadków.

25. Psychopata / Copycat (1995)

Innym ciekawym filmem o seryjnych mordercach jest Psychopata z 1995 roku. Helen Hudson, grana przez Sigourney Weaver jest cenioną specjalistką zajmującą się psychologią seryjnych morderców. Po brutalnym ataku podczas wykładu rozwija silną agorafobię i praktycznie nie opuszcza własnego mieszkania. Kiedy w San Francisco dochodzi do serii zabójstw, policjantka M.J. Monahan (Holly Hunter) zwraca się do niej z prośbą o konsultację.

Hudson dostrzega, że sprawca nie ma własnego charakterystycznego sposobu działania. Każde kolejne morderstwo naśladuje inną znaną zbrodnię popełnioną przez jednego z wcześniejszych seryjnych zabójców. Zrozumienie tego schematu pozwala przewidywać następne ruchy, ale jednocześnie oznacza, że morderca zna pracę Helen i może traktować ją jako część swojej gry.

„Psychopata” powstał w okresie ogromnej popularności thrillerów o błyskotliwych seryjnych mordercach. Film w reżyserii Jona Amiela wykorzystuje wiele elementów charakterystycznych dla tego nurtu, lecz ciekawie odwraca relację między ekspertem a śledztwem. Najlepsza osoba do rozszyfrowania sprawcy nie może normalnie funkcjonować poza domem. Sigourney Weaver gra Hudson jako kobietę kompetentną, ale wcale nie odporną na traumę. Z kolei Holly Hunter tworzy bardziej przyziemną policjantkę, która musi oddzielić użyteczne wskazówki od teorii. Dzięki ich relacji film broni się lepiej niż sama kryminalna zagadka.

26. Henry – Portret seryjnego mordercy / Henry: Portrait of a Serial Killer (1986)

Henry (Michael Rooker) mieszka w Chicago razem z Otisem, znajomym z więzienia. Na pierwszy rzut oka prowadzi zwyczajne życie, ale regularnie zabija przypadkowe osoby. Nie ma jednego typu ofiary ani charakterystycznej metody. Wręcz przeciwnie, celowo zmienia sposób działania, żeby utrudnić policji połączenie poszczególnych zbrodni. Sytuacja komplikuje się, gdy do mieszkania Otisa wprowadza się jego siostra Becky.

Film był luźno inspirowany historią Henry’ego Lee Lucasa, amerykańskiego mordercy, który przyznał się do setek zabójstw, choć później ustalono, że wiele z tych zeznań było fałszywych. Twórcy nie próbują jednak odtwarzać jego biografii krok po kroku. Interesuje ich przede wszystkim sam sposób funkcjonowania człowieka, dla którego przemoc stała się częścią codzienności.

Najmocniejsze w „Henrym” jest to, jak mało film przypomina typowy thriller o seryjnym mordercy. Nie ma tu genialnego śledczego, efektownej gry z policją ani starannie zaplanowanej zagadki. Kamera po prostu obserwuje bohatera i jego otoczenie, bez muzyki sugerującej widzowi, co ma czuć. Michael Rooker gra Henry’ego bardzo oszczędnie, dzięki czemu postać wypada bardziej niepokojąco niż wielu znacznie bardziej widowiskowych filmowych zabójców.

27. Dom, który zbudował Jack / The House That Jack Built (2018)

Jack (Matt Dillon) jest seryjnym mordercą, który z perspektywy czasu opowiada o kilku wybranych zbrodniach ze swojego życia. Każdy przypadek traktuje jak kolejny etap własnego rozwoju i próbuje przekonać rozmówcę, że zabijanie ma dla niego niemal artystyczny wymiar. Nie oglądamy więc śledztwa ani polowania na sprawcę. Od początku wiemy, kim jest Jack i do czego jest zdolny.

Film został podzielony na kilka „incydentów”, które pokazują różne momenty jego działalności. Z czasem Jack staje się coraz pewniejszy siebie i coraz bardziej przekonany o własnej wyjątkowości. Jednocześnie jego opowieść stale rozmija się z tym, co widzi odbiorca. To, co on próbuje przedstawiać jako przemyślane i wyjątkowe, często okazuje się chaotyczne, brutalne albo zwyczajnie groteskowe.

Reżyser Lars von Trier nie próbuje robić z Jacka fascynującego geniusza zbrodni. Znacznie ważniejsze jest zderzenie jego wyobrażenia o sobie z rzeczywistością. Film jest bardzo brutalny i momentami celowo odpychający, ale nie sprowadza się wyłącznie do kolejnych morderstw. Dużą rolę odgrywają rozmowy Jacka z tajemniczym Verge’em, które stopniowo nadają historii bardziej symboliczny charakter i prowadzą ją daleko poza schemat klasycznego thrillera o seryjnym zabójcy.

28. Podły, okrutny, zły / Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile (2019)

„Podły, okrutny, zły” opowiada prawdziwą historię Teda Bundy’ego, jednego z najbardziej znanych amerykańskich seryjnych morderców. Film nie skupia się jednak na dokładnym odtwarzaniu kolejnych zbrodni. Większość wydarzeń oglądamy z perspektywy Liz Kendall (Lily Collins), wieloletniej partnerki Bundy’ego, która przez długi czas nie potrafi uwierzyć, że człowiek, z którym dzieliła życie, może odpowiadać za porwania i zabójstwa młodych kobiet.

Ted Bundy, grany przez Zaca Efrona jest pokazany przede wszystkim takim, jakim widzieli go ludzie z jego otoczenia: uprzejmym, inteligentnym i przekonującym. Nawet po zatrzymaniu konsekwentnie utrzymuje swoją niewinność, występuje przed kamerami i próbuje kontrolować sposób, w jaki jest postrzegany. Dzięki temu ten film o seryjnym mordercy dobrze pokazuje, dlaczego jego przypadek przez lata budził tak duże zainteresowanie opinii publicznej.

Duża część historii przenosi się z czasem na sale sądowe i do więzienia. Nie jest to więc typowy thriller o poszukiwaniu seryjnego mordercy, lecz dramat kryminalny oparty na prawdziwych wydarzeniach. Najważniejsza pozostaje relacja Bundy’ego z Liz i moment, w którym coraz trudniej ignorować dowody stojące w sprzeczności z obrazem człowieka, którego znała.

29. Dobry opiekun / The Good Nurse (2022)

„Dobry opiekun” powstał na podstawie prawdziwej historii Charlesa Cullena, pielęgniarza odpowiedzialnego za śmierć pacjentów w szpitalach w New Jersey i Pensylwanii. W centrum filmu znajduje się Amy Loughren (Jessica Chastain), pielęgniarka pracująca na oddziale intensywnej terapii. Kiedy do zespołu dołącza Charlie Cullen (Eddie Redmayne), szybko staje się dla niej pomocnym kolegą, na którego może liczyć podczas trudnych nocnych zmian.

Pierwsze podejrzenia pojawiają się po niewyjaśnionych zgonach pacjentów. Policja zaczyna analizować dokumentację, a informacje dotyczące wcześniejszych miejsc pracy Cullena prowadzą do coraz bardziej niepokojących wniosków. Amy znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji: musi sprawdzić człowieka, którego zna jako spokojnego i życzliwego współpracownika, jednocześnie nie mając pewności, jak daleko sięga jego działalność.

Film nie próbuje budować z Cullena fascynującej postaci ani epatować szczegółami zabójstw. Znacznie więcej miejsca poświęca temu, jak długo mógł pracować w kolejnych placówkach i jak trudno było połączyć ze sobą podejrzane zgony. Dzięki spokojnemu tempu i oszczędnej roli Eddiego Redmayne’a „Dobry opiekun” działa bardziej jak dramat śledczy niż klasyczny thriller o seryjnym mordercy.

30. Dusiciel z Bostonu / Boston Strangler (2023)

Film z 2023 roku wraca do prawdziwej sprawy serii zabójstw kobiet, które w pierwszej połowie lat 60. wywołały strach w Bostonie. Tym razem historia nie jest opowiadana głównie z perspektywy policji ani podejrzanego o zbrodnie. Bohaterkami są reporterki Loretta McLaughlin (Keira Knightley) i Jean Cole (Carrie Coon), które zaczynają dostrzegać podobieństwa między kolejnymi przypadkami.

Najpierw trzeba jednak przekonać redakcję, że pojedyncze zabójstwa mogą być częścią większej serii. Dziennikarki przeglądają informacje o ofiarach, kontaktują się z ich rodzinami i próbują ustalić, dlaczego część danych nie trafia do wspólnego obiegu. Im głębiej wchodzą w temat, tym wyraźniej widać również problemy z wymianą informacji między różnymi jednostkami policji.

„Dusiciel z Bostonu” nie przedstawia historii jako prostej zagadki zakończonej jednoznacznym wskazaniem sprawcy. Film uwzględnia wątpliwości, które przez lata narosły wokół wersji przypisującej wszystkie zabójstwa jednej osobie. Dzięki temu bardziej niż portretem Alberta DeSalvo jest opowieścią o dziennikarskim dochodzeniu, zbieraniu faktów i próbie połączenia spraw, które początkowo traktowano oddzielnie.

Metodologia rankingu

Ranking najlepsze filmy o seryjnych morderach obejmuje wyłącznie filmy fabularne. Nie uwzględniono dokumentów, animacji ani seriali. Oceny IMDb i Filmwebu zostały sprawdzone dla poszczególnych tytułów, a średnią wyliczono według wzoru (IMDb + Filmweb) / 2. Wynik zaokrąglono do jednego miejsca po przecinku. Do rankingu zakwalifikowano wyłącznie filmy ze średnią co najmniej 5,0.

Najlepsze filmy o seryjnych mordercach – podsumowanie rankingu

Miejsce	Tytuł	Rok	IMDb	Filmweb	Średnia
1	Siedem	1995	8,6	8,3	8,5
2	Milczenie owiec	1991	8,6	8,3	8,5
3	Psychoza	1960	8,5	8,1	8,3
4	M – Morderca	1931	8,3	7,8	8,1
5	Zagadka zbrodni	2003	8,1	7,6	7,9
6	W pogoni	2008	7,8	7,4	7,6
7	Ujrzałem diabła	2010	7,8	7,3	7,6
8	Kuracja	1997	7,5	7,5	7,5
9	Dom przy Rillington Place 10	1971	7,5	7,4	7,5
10	Pachnidło: Historia mordercy	2006	7,5	7,4	7,5
11	American Psycho	2000	7,6	7,3	7,5
12	Zodiak	2007	7,7	7,2	7,5
13	Urodzeni mordercy	1994	7,2	7,6	7,4
14	Monster	2003	7,3	7,4	7,4
15	Podglądacz	1960	7,6	7,1	7,4
16	Czerwony smok	2002	7,2	7,6	7,4
17	Szał	1972	7,4	7,2	7,3
18	Czerwony smok	1986	7,2	7,0	7,1
19	Strach	1983	7,1	7,0	7,1
20	Kalifornia	1993	6,7	7,4	7,1
21	Kolekcjoner kości	1999	6,7	7,4	7,1
22	Mordercze lato	1999	6,7	7,2	7,0
23	Kolekcjoner	1997	6,6	7,2	6,9
24	Dusiciel z Bostonu	1968	7,0	6,7	6,9
25	Psychopata	1995	6,6	7,0	6,8
26	Henry – Portret seryjnego mordercy	1986	7,0	6,4	6,7
27	Dom, który zbudował Jack	2018	6,8	6,6	6,7
28	Podły, okrutny, zły	2019	6,7	6,6	6,7
29	Dobry opiekun	2022	6,8	6,4	6,6
30	Dusiciel z Bostonu	2023	6,5	6,3	6,4