Kawa potrafi pobudzić jelita już kilka minut po wypiciu, ale jej wpływ na układ pokarmowy nie ogranicza się do przyspieszenia wypróżniania. Według najnowszych badań regularne picie kawy może sprzyjać także rozwojowi bakterii wspierających prawidłowe funkcjonowanie jelit.

Kluczowe fakty:

Kawa może pobudzać pracę jelita grubego już kilka minut po wypiciu, przyspieszając potrzebę wypróżnienia.
Regularne picie kawy sprzyja obecności bakterii jelitowych wytwarzających maślan, który wspiera prawidłowe funkcjonowanie jelita grubego.
Badania pokazują, że kawa bezkofeinowa również wpływa na mikrobiom jelitowy, co wskazuje na znaczenie innych składników napoju.
Osoby regularnie pijące kawę mogą mieć niższe ryzyko rozwoju zespołu jelita drażliwego, choć u osób z IBS napój może nasilać dolegliwości.
Część badań wskazuje na związek picia kawy z niższym ryzykiem raka jelita grubego oraz jego nawrotu, ale działanie ochronne nie zostało jednoznacznie potwierdzone.

Jak kawa działa na jelita?

Poranna kawa i szybka wizyta w toalecie to dobrze znana zależność. Przez lata przypisywano ją przede wszystkim kofeinie, jednak badania pokazują, że działanie kawy na jelita nie ogranicza się do jej właściwości pobudzających.

Kawa może zwiększać aktywność jelita grubego, wywołując skurcze przesuwające jego zawartość. Taki efekt pojawia się zaskakująco szybko. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Gut” naukowcy zaobserwowali wzrost aktywności końcowego odcinka jelita grubego już w ciągu czterech minut od wypicia kawy.

W badaniu uczestniczyło 99 ochotników, z których 29% deklarowało, że kawa wywołuje u nich potrzebę wypróżnienia. Następnie naukowcy dokładniej sprawdzili reakcję jelit u 14 osób. Wśród uczestników reagujących na kawę pobudzenie jelit występowało zarówno po zwykłej, jak i bezkofeinowej wersji napoju, a zwiększona aktywność utrzymywała się przez co najmniej 30 minut.

Podobne wyniki przyniosło badanie z 1998 roku. Kawa z kofeiną pobudzała pracę jelita grubego silniej niż woda, a jej działanie było porównywalne z reakcją jelit na posiłek. Kawa bezkofeinowa również wywoływała skurcze, choć zwykle słabsze.

Kawa zmienia skład bakterii jelitowych. Nowe badanie z 2026 roku

Znacznie ciekawsze od samego pobudzania jelit okazuje się to, co dzieje się w nich podczas regularnego picia kawy. Naukowcy odkrywają kolejne zależności między składnikami tego napoju a bakteriami zamieszkującymi nasz układ pokarmowy.

W kwietniu 2026 roku na łamach „Nature Communications” opublikowano badanie, którego autorzy postanowili przyjrzeć się związkom między kawą, mikrobiomem jelitowym i funkcjonowaniem mózgu.

Do projektu zaproszono 62 zdrowe osoby w wieku od 30 do 50 lat, mieszkające w Irlandii. Połowa uczestników regularnie piła od trzech do pięciu filiżanek kawy dziennie, a pozostali w ogóle jej nie spożywali.

Badanie nie zakończyło się na prostym porównaniu obu grup. Naukowcy poprosili 31 miłośników kawy o całkowite odstawienie napoju na dwa tygodnie. Następnie podzielili ich na dwie grupy. Jedna przez kolejne 21 dni piła kawę z kofeiną, druga bezkofeinową.

W kolejnych etapach analizowano próbki kału, skład bakterii jelitowych, obecność różnych związków powstających podczas trawienia, a także wybrane wskaźniki zdrowia i funkcjonowania mózgu.

Wyniki pokazały wyraźne różnice w składzie bakterii jelitowych między osobami pijącymi kawę a tymi, które jej unikały. U miłośników kawy stwierdzono większą obecność bakterii należących między innymi do grup Eggerthella i Cryptobacterium. Badacze zaobserwowali również zmiany w ilości substancji wytwarzanych przy udziale mikroorganizmów jelitowych.

Co istotne, po odstawieniu kawy liczebność części bakterii zaczęła wracać do poziomów obserwowanych u osób niepijących tego napoju. Ponowne wprowadzenie kawy powodowało kolejne zmiany, także wtedy, gdy uczestnicy wybierali wersję bezkofeinową.

Czy były to zmiany korzystne? Autorzy badania wskazują na możliwe znaczenie kawy dla zdrowia jelit, jednak funkcje części wykrytych bakterii pozostają słabo poznane. Nie zaobserwowano również trwałej zmiany ogólnej różnorodności mikrobiomu. Wyniki pokazują więc przede wszystkim, że składniki kawy mogą wpływać na określone grupy bakterii, a ich liczebność reaguje na zmianę codziennych nawyków.

Znacznie więcej o potencjalnych korzyściach takiego oddziaływania mówi wcześniejsze badanie, w którym naukowcy zidentyfikowali bakterię zdolną do wytwarzania substancji wspierającej zdrowie jelita grubego.

Co kawa robi z mikrobiomem jelitowym?

Mikrobiom jelitowy to ogół mikroorganizmów zamieszkujących jelita, przede wszystkim bakterii. Uczestniczą one między innymi w rozkładaniu składników pokarmowych i wytwarzaniu substancji potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Skład mikrobiomu zależy od wielu czynników, w tym codziennej diety. Kawa okazuje się jednym z produktów, których spożywanie można szczególnie wyraźnie powiązać z obecnością określonych bakterii.

Pokazało to duże badanie opublikowane w listopadzie 2024 roku w „Nature Microbiology”. Naukowcy przeanalizowali dane dotyczące diety i mikrobiomu 22 867 uczestników, a następnie zestawili wyniki z danymi pochodzącymi z dziesiątek tysięcy dodatkowych próbek.

Spośród ponad 150 analizowanych produktów spożywczych kawa była tym, którego spożycie wykazywało najsilniejszy związek ze składem bakterii jelitowych.

Szczególną uwagę zwrócono na bakterię Lawsonibacter asaccharolyticus. U osób regularnie pijących kawę występowała ona znacznie liczniej niż u osób unikających tego napoju. W zależności od badanej grupy jej ilość była nawet kilkukrotnie większa.

Naukowcy sprawdzili również zachowanie tej bakterii w laboratorium. Dodanie kawy do środowiska, w którym rosła, przyspieszało jej namnażanie. Podobny efekt uzyskano po zastosowaniu kawy bezkofeinowej.

Dlaczego ta bakteria może być korzystna dla jelit?

Lawsonibacter asaccharolyticus należy do bakterii zdolnych do wytwarzania maślanu. Jest to naturalna substancja powstająca w jelitach dzięki działalności mikroorganizmów. Stanowi ważne źródło energii dla komórek wyściełających jelito grube, pomaga utrzymać szczelność jego ścian i uczestniczy w regulowaniu reakcji zapalnych.

Oznacza to, że maślan wspiera prawidłowe funkcjonowanie jelit i pomaga utrzymywać warstwę ochronną oddzielającą ich zawartość od pozostałych tkanek organizmu. Jego znaczenie opisano między innymi w przeglądzie badań opublikowanym w 2024 roku w „Nature Reviews Immunology”.

Zdolność bakterii Lawsonibacter asaccharolyticus do produkcji maślanu potwierdzono już w badaniu z 2018 roku, kiedy po raz pierwszy dokładnie opisano ten gatunek. Nie wykazano jednak dotąd, że zwiększenie liczebności tej bakterii pod wpływem picia kawy prowadzi do większej produkcji maślanu i poprawy zdrowia jelit.

Kawa bezkofeinowa również działa na jelita

Choć kofeina jest najbardziej rozpoznawalnym składnikiem kawy, napój zawiera setki innych substancji. Szczególnie interesujące są polifenole, czyli naturalne związki roślinne, do których należą między innymi kwasy chlorogenowe.

Część z nich nie zostaje całkowicie wykorzystana we wcześniejszych etapach trawienia i dociera do jelita grubego. Tam może wchodzić w kontakt z bakteriami, które uczestniczą w ich dalszym rozkładzie.

W ten sposób powstają kolejne związki, a ich ilość i rodzaj zależą między innymi od składu mikrobiomu. Jednocześnie substancje obecne w kawie mogą sprzyjać rozwojowi określonych drobnoustrojów.

W badaniu z 2026 roku wykazano, że po ponownym wprowadzeniu do diety zarówno kawy zwykłej, jak i bezkofeinowej zwiększała się obecność związków powstających podczas przetwarzania polifenoli. Obserwowano też różnice między uczestnikami, sugerujące, że organizmy poszczególnych osób mogą inaczej przetwarzać te same składniki kawy.

Kawa bezkofeinowa zachowuje więc część właściwości związanych z oddziaływaniem na bakterie jelitowe. Nie oznacza to jednak, że jej wpływ jest identyczny z działaniem zwykłej kawy albo że obie wersje przynoszą takie same korzyści zdrowotne.

Kawa a jelita i mózg. Czy istnieje między nimi związek?

Jelita pozostają w stałym kontakcie z mózgiem. Sygnały są przekazywane między innymi przez układ nerwowy, hormony oraz substancje wytwarzane przy udziale bakterii jelitowych. Ten dwukierunkowy system komunikacji nazywa się osią jelita–mózg.

Badanie z 2026 roku przyniosło interesujące obserwacje również w tym zakresie. Osoby regularnie pijące kawę uzyskiwały wyższe wyniki w kwestionariuszach dotyczących impulsywności i reaktywności emocjonalnej. Z kolei osoby niepijące kawy osiągały lepsze wyniki w części testów pamięci. Po odstawieniu napoju obserwowano także zmiany w zachowaniu i niektórych wskaźnikach funkcjonowania mózgu.

Naukowcy wykryli ponadto różnice w ilości wybranych substancji obecnych w jelitach, które mogą uczestniczyć w procesach związanych z układem nerwowym.

Czy oznacza to, że kawa pogarsza pamięć albo że bakterie jelitowe zmieniają nasze zachowanie? Na takie wnioski jest zdecydowanie za wcześnie.

Badanie obejmowało zaledwie 62 uczestników, a jego pierwsza część polegała na porównaniu osób, które już wcześniej miały odmienne nawyki. Nie można więc ustalić, czy to kawa odpowiadała za wszystkie zaobserwowane różnice. Samo badanie nie wykazało też, że zmiany w mikrobiomie bezpośrednio spowodowały różnice w pamięci lub zachowaniu.

Warto przy tym pamiętać, że wyniki większych badań obserwacyjnych bywają odmienne. Jak opisywaliśmy wcześniej na Boldline, umiarkowane picie kawy wiązano z niższym ryzykiem zaburzeń nastroju u mężczyzn. To jednak inne zagadnienie niż wyniki krótkich testów pamięci, a obserwowany związek nie dowodzi działania ochronnego.

Nowe odkrycia są interesujące przede wszystkim dlatego, że pokazują możliwe powiązania między składnikami kawy, bakteriami jelitowymi i funkcjonowaniem organizmu.

Czy kawa szkodzi jelitom?

Dotychczasowe badania nie wskazują, aby umiarkowane picie kawy uszkadzało zdrowe jelita. Wręcz przeciwnie, coraz więcej obserwacji sugeruje, że składniki kawy mogą korzystnie oddziaływać na bakterie jelitowe i niektóre procesy zachodzące w układzie pokarmowym.

Pobudzenie jelita grubego po wypiciu kawy jest naturalną reakcją organizmu i samo w sobie nie świadczy o żadnej nieprawidłowości. Podobnie zmiany w składzie mikrobiomu nie oznaczają pogorszenia jego kondycji. Najnowsze badania pokazują, że kawa może sprzyjać obecności bakterii wytwarzających substancje wspierające prawidłowe funkcjonowanie jelit.

Problemy pojawiają się przede wszystkim wtedy, gdy działanie pobudzające jest zbyt silne. Kawa może wywoływać nagłe parcie na stolec, przyspieszać wypróżnianie i nasilać dolegliwości związane z istniejącymi zaburzeniami pracy jelit. Szczególne znaczenie ma to przy zespole jelita drażliwego, zwłaszcza gdy jednym z głównych objawów jest biegunka.

Wiele zależy również od dodatków do kawy. Mleko zawierające laktozę może powodować wzdęcia, bóle brzucha i biegunkę przy jej nietolerancji. Podobne dolegliwości mogą wywoływać większe ilości niektórych substancji słodzących, szczególnie ksylitolu i sorbitolu. Więcej o ich właściwościach pisaliśmy na Boldline w artykule o najzdrowszych zamiennikach cukru.

Jeśli kawa jest dobrze tolerowana, nie ma powodów, aby rezygnować z niej w obawie przed szkodliwym wpływem na jelita. Regularnie występujące bóle brzucha, biegunki lub inne dolegliwości wymagają jednak ustalenia przyczyny, zamiast przypisywania ich wyłącznie wypijanej kawie.

Kawa a zespół jelita drażliwego. Czy można pić kawę przy IBS?

Kawa może nasilać objawy zespołu jelita drażliwego (IBS), szczególnie gdy towarzyszą mu biegunki, bóle brzucha i nagła potrzeba wypróżnienia. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że pobudza pracę jelita grubego. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z IBS musi całkowicie zrezygnować z kawy. Duże znaczenie ma jej ilość oraz indywidualna tolerancja.

Co ciekawe, badania sugerują również, że osoby regularnie pijące kawę mogą być mniej narażone na rozwój zespołu jelita drażliwego. W badaniu opublikowanym w 2023 roku w „International Journal of Epidemiology” naukowcy przeanalizowali dane ponad 425 tysięcy uczestników brytyjskiego projektu UK Biobank. W ciągu ponad 12 lat obserwacji IBS rozpoznano u 7736 osób.

U uczestników pijących co najmniej cztery filiżanki kawy dziennie ryzyko rozpoznania IBS było o 19% niższe niż u osób, które w ogóle jej nie piły. Podobną zależność, choć słabszą, obserwowano przy mniejszych ilościach kawy. Wyniki nie dowodzą jednak, że to właśnie kawa zapobiegała rozwojowi choroby.

W tym samym roku opublikowano metaanalizę w czasopiśmie „Nutrients”, obejmującą osiem badań i ponad 432 tysiące uczestników. Jej wyniki wskazywały, że picie kawy wiązało się z około 16% niższą szansą występowania IBS. Naukowcy zauważyli jednak, że na końcowy wynik bardzo mocno wpłynęło opisane wcześniej badanie UK Biobank. Po jego wykluczeniu z analizy nie stwierdzono już wyraźnej zależności między piciem kawy a występowaniem choroby.

Co to oznacza dla osób z zespołem jelita drażliwego? Przede wszystkim należy odróżnić ryzyko zachorowania od wpływu kawy na istniejące już dolegliwości. Nawet jeśli jej regularne spożywanie rzeczywiście wiąże się z mniejszym ryzykiem rozwoju IBS, nie oznacza to, że kawa łagodzi objawy choroby. U osób z nadwrażliwymi jelitami może działać wręcz przeciwnie.

Brytyjski National Institute for Health and Care Excellence (NICE) zaleca osobom z IBS ograniczenie spożycia kawy i herbaty łącznie do maksymalnie trzech filiżanek dziennie. Jeśli nawet niewielka ilość kawy powoduje bóle brzucha lub biegunkę, warto ją ograniczyć albo czasowo odstawić i obserwować reakcję organizmu.

Czy kawa chroni przed rakiem jelita grubego?

Wpływ kawy na ryzyko raka jelita grubego jest badany od wielu lat. Część wyników wskazuje, że regularne picie kawy może wiązać się z mniejszym prawdopodobieństwem zachorowania, choć zależność ta nie jest równie wyraźna we wszystkich badaniach.

W metaanalizie 26 badań prospektywnych opublikowanej w 2019 roku nie stwierdzono jednoznacznego związku między całkowitym spożyciem kawy a ryzykiem raka jelita grubego. Korzystne zależności pojawiały się jednak w wybranych grupach uczestników oraz w analizach dotyczących raka okrężnicy i kawy bezkofeinowej.

Kolejnych danych dostarczyło badanie opublikowane w 2025 roku w „Annals of Oncology”. Naukowcy analizowali wieloletnie dane dotyczące spożywania kawy bezkofeinowej i zachorowań na nowotwory. Zaobserwowali, że każda dodatkowa filiżanka kawy bezkofeinowej dziennie wiązała się ze średnio o 4% niższym ryzykiem raka jelita grubego.

Kawa a ryzyko nawrotu raka jelita grubego

Jeszcze ciekawsze wyniki dotyczą osób, u których rak jelita grubego został już rozpoznany. W badaniu opublikowanym w 2024 roku w „International Journal of Cancer” przeanalizowano dane 1719 pacjentów z Holandii, u których rozpoznano raka jelita grubego w stadium od I do III.

Podczas ponad sześcioletniej obserwacji naukowcy stwierdzili, że osoby pijące więcej niż cztery filiżanki kawy dziennie miały o 32% niższe względne ryzyko nawrotu choroby niż osoby spożywające mniej niż dwie filiżanki. Picie kawy wiązało się również z niższym ryzykiem zgonu z dowolnej przyczyny, przy czym najkorzystniejsze wyniki obserwowano przy spożyciu około trzech do pięciu filiżanek dziennie.

Korzystne zależności odnotowano także w innych badaniach, jednak wyniki nie są całkowicie zgodne. Przykładowo badanie z września 2026 roku, obejmujące 1098 osób po rozpoznaniu raka jelita grubego, nie wykazało istotnego związku między całkowitym spożyciem kawy a ryzykiem zgonu. Zaobserwowano natomiast niższe ryzyko zgonu z dowolnej przyczyny wśród osób pijących kawę bezkofeinową.

Skąd mogą wynikać potencjalne korzyści? Naukowcy zwracają uwagę na obecne w kawie polifenole, których działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające może mieć znaczenie dla zdrowia jelit. Badane są również możliwe związki między piciem kawy, gospodarką cukrową organizmu i mikrobiomem jelitowym.

Obecne wyniki badań sugerują możliwe korzyści, ale nie pozwalają uznać kawy za potwierdzony sposób zapobiegania rakowi jelita grubego lub jego nawrotom.

Czy kawa pomaga na zaparcia?

Kawa może ułatwiać wypróżnienie, ponieważ pobudza skurcze jelita grubego. Nie oznacza to jednak, że picie kawy jest sprawdzonym sposobem leczenia przewlekłych zaparć. Badania dotyczące pobudzania jelit były niewielkie i skupiały się głównie na krótkotrwałej reakcji po wypiciu napoju.

Jeśli regularnie zmagasz się z zaparciami, większe znaczenie może mieć ilość błonnika w diecie, odpowiednie nawodnienie oraz aktywność fizyczna. Kawa może wspierać poranne wypróżnienie, ale jej działanie jest zbyt zmienne, aby traktować ją jako rozwiązanie dla każdego.

Ile kawy dziennie można pić bez obaw o jelita?

W omówionych badaniach nie ustalono konkretnej ilości kawy, która byłaby optymalna dla zdrowia mikrobiomu jelitowego. Punktem odniesienia mogą być ogólne zalecenia Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), według którego spożycie do 400 mg kofeiny dziennie ze wszystkich źródeł nie budzi obaw o bezpieczeństwo – z wyjątkiem kobiet w ciąży.

Nie jest to jednak zalecana dawka ani gwarancja dobrej tolerancji ze strony jelit. Zawartość kofeiny zależy od rodzaju ziaren, ilości użytej kawy i sposobu przygotowania, dlatego dwie filiżanki mogą dostarczać jej zupełnie różne ilości.

Jeżeli po jednej lub dwóch kawach czujesz się dobrze, a trzecia powoduje dyskomfort, nie ma powodu, aby zwiększać spożycie ze względu na potencjalne korzyści dla mikrobiomu.

Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani dietetycznej. Źródła naukowe wskazano w treści w formie aktywnych linków.